Kenya'daki Huzursuzluğun Arkasında Sarsıcı ve Acı Veren Bir Ulusal Borç

Salı günü Kenya'nın başkentini kasıp kavuran şiddetli protestonun hemen tetikleyicisi, önerilen bir dizi vergi artışıydı; yani sıradan vatandaşların hükümetlerine borçlu olacağı ek şilinler. Ancak bunun altında yatan neden, hükümetlerinin alacaklılarına olan milyarlarca dolar borcudur.

Kenya, Afrika'nın en hızlı büyüyen ekonomisine ve canlı bir iş merkezine sahiptir. Ancak hükümeti temerrüdü engellemek konusunda çaresiz. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın yakın tarihli bir raporuna göre, ülkenin 80 milyar dolarlık şaşırtıcı iç ve dış kamu borcu, Kenya'nın tüm ekonomik üretiminin neredeyse dörtte üçünü oluşturuyor. Faiz ödemeleri tek başına toplanan gelirin yüzde 27'sini tüketiyor.

Parlamentonun vergi tasarısını onaylamasına gösterilen şiddetli tepki, Kenya Devlet Başkanı William Ruto'nun Çarşamba günü aniden rotayı tersine çevirmesine ve istediği yasayı imzalamayı reddetmesine neden oldu.

Ancak Kenya'da ve Afrika genelinde sefalete neden olan borçlar devam ediyor. Kıtadaki insanların yarısından fazlası, sağlık ve eğitimden çok faiz ödemelerine harcama yapan ülkelerde yaşıyor.

Dünya Bankası'nın eski baş ekonomisti Joseph Stiglitz, “Bugün eğitim alamayacak olan bu neslin çocukları ömür boyu yara alacak” dedi. Kendisi, “krizden geçen ülkelerin, belki de hiçbir zaman, bulundukları yere geri dönemedikleri” yönünde artan kanıtların bulunduğunu belirtti.

Küresel borç krizi, gelişmekte olan ülkeleri uzun süredir tuzağa düşüren sürdürülemez borçlanma ve kurtarma paketlerinin acımasız döngülerini tanımlamak için kullanılan nispeten yumuşak bir etikettir. Kayıtlara geçmiş en kötü döngü olarak değerlendirilen bu son döngü, herhangi bir ülkenin kontrolünün çok ötesindeki olaylarla hızlandırıldı.

Ölümcül koronavirüs salgını zaten kırılgan olan ekonomileri kepenk kapattı. Hastane çalışanlarına aşı, tıbbi bakım, koruyucu kıyafet sağlama ve yiyecek ya da yemeklik yağ almaya gücü yetmeyen insanlara sübvansiyon sağlama konusundaki ani ihtiyaç, hükümetin banka hesaplarını daha da tüketti.

Rusya ve Ukrayna arasındaki savaş ve ABD ve müttefikleri tarafından uygulanan yaptırımlar küresel gıda ve enerji fiyatlarının fırlamasına neden oldu. Daha sonra en zengin ülkeler faiz oranlarını artırarak artan enflasyonu kontrol altına aldı ve borç ödemelerinin balon gibi şişmesine neden oldu.

Bu sıkıntıların üstüne, Kenya'da yakın zamanda yaşanan sel felaketleri altyapıyı ve tarım arazilerini yok etti ve binlerce insanı yerinden etti.

Dünya Bankası Baş Ekonomist Yardımcısı M. Ayhan Köse, “Gelişmekte olan ülkelerin yüzde 40'ı öyle ya da böyle borç krizine karşı savunmasız durumda” dedi.

Yoksul ve orta gelirli ülkelerin içinde bulunduğu mevcut borç tuzağına çözüm bulmak her zamankinden daha zor.

Binlerce alacaklı, New York ve Londra gibi yerlerde, çoğu ülkenin dış borçlarını idare eden bir avuç büyük bankanın yerini aldı. En önemli yeni oyunculardan biri, Afrika'daki ve dünyadaki hükümetlere milyarlarca dolar borç veren Çin'dir.

On yıldan fazla bir süre önce Çin, gelişmekte olan ülkelere en büyük kredi verenler arasına girmeyi başardı ve portföyünün büyüklüğü artık Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası ile rekabet edebilecek durumda.

IMF'ye göre Kenya'nın 2022 yılı sonunda borçlu olduğu 37,4 milyar dolarlık dış borcun en az 6,7 milyar doları Çin'e borçluydu.

Temerrütten kaçınmak için Kenya gibi ülkeler daha da fazla borç almak zorunda kalıyor, ancak toplam borç yüklerinin daha da ağırlaştığını görüyorlar. Borç ne kadar büyük olursa, borç verenlerin ek finansman teklif etme eğilimi de o kadar az olur.

Çin, düşük gelirli ülkelere borç vererek çok fazla risk aldığı sonucuna vardıktan sonra son birkaç yılda kredilerini azalttı. Önceki kredilerden tahsilat yaptı ve daha az yeni kredi verdi.

Geri çekilen tek oyuncu o değil. Japonya ve Fransa'nın yanı sıra İtalya, Almanya ve Britanya'daki büyük ticari bankalar da risklerini azalttı.

Zambiya'nın ilk temerrüdünün ardından alacaklılarıyla bir anlaşma yapması dört yıl sürdü. Geçen yıl milyarlarca dolarlık borcunu ödeyemeyen Gana, ancak bu hafta özel alacaklılarla 13 milyar dolarlık kredinin yeniden yapılandırılması konusunda anlaşmaya vardı. Ve Etiyopya bir yeniden yapılanma anlaşması hazırlamakta zorlanıyor.

Dünya Bankası, IMF ve Afrika Kalkınma Bankası, kimsenin yapmadığı boşluğu doldurmak için cankurtaran halatı teklif etti ve Kenya'ya verdiği kredileri artırdı. Ancak onlar da daha sağlam bir mali temel bulmak için hükümetin vergileri artırmak gibi adımlar atmasını istiyorlar.

Bu ay Kenya ile IMF arasında ek para sağlanmasına yönelik olarak yapılan bir anlaşma, “vergi tahsilatında önemli bir açık” ve kötüleşen mali görünüm konusunda uyardı.

Mayıs ayında Bay Ruto, Kenyalıların eninde sonunda eylemlerini desteklemeye hazır olacağından emin olduğunu söyledi. Bir röportajda “Maaşları ödemek için borç almaya devam edemeyeceğim konusunda çok samimi davrandım” dedi. “Ve Kenya halkına ya borç alma ya da kendi vergilerimizi toplama seçeneklerimiz olduğunu anlattım.”

Bu ay Papa Francis, Vatikan'da bir toplantı düzenledi ve borçların affedilmesi ve Kenya'yı şok eden borç krizlerini önlemek için dünyanın mali mimarisinin yeniden düşünülmesi çağrısında bulundu.

Yönetilemez borçların “milyonlarca insanı düzgün bir gelecek olasılığından mahrum bıraktığını” söyledi.

Declan Walsh Ve Ruth Maclean katkıda bulunulan raporlama.