Amerika Antarktika'yı rakiplerine mi teslim ediyor? | Bilim, İklim ve Teknoloji Haberleri

Donald Trump kutup Grönland'ın kontrolü için savaşırken, dünyanın diğer ucunda kaybediyor ve burayı Çin gibi rakiplerine açık mı bırakıyor?

ABD'nin Grönland'daki tasarımları tamamen kasıtlı olsa da, Antarktika'daki nüfuzun geri çekilmesi tesadüfi gibi görünüyor.

Hızla eriyen Antarktika'da yapılanların çoğunu kapsayan iklimle ilgili araştırmalarda önerilen kesintiler, Colorado Üniversitesi'nden buzulbilimci ve ABD Antarktika araştırmalarında deneyimli Prof Ted Scambos'a göre “felaket”.

Antarktika'da bilime yapılan kesintilerin daha geniş sonuçları var çünkü araştırma, ulusların kıtadaki nüfuzunu uzun süre korumasını sağlıyor.

1959 Antarktika anlaşması donmuş kıtada askeri veya ticari faaliyetleri yasaklıyor.

Bundan önce Birleşik Krallık'ın yanı sıra Arjantin, Avustralya, Şili, Fransa, Yeni Zelanda ve Norveç'in de kıtanın bazı bölgelerinde toprak iddiaları vardı.

Bu iddialar anlaşma kapsamında “geçersiz” (etkili olarak askıya alınmış) durumda, ancak her ülke bilimsel araştırma yapabilir.

Bölgeyle ilgilenenler, varlıklarını bilim insanları, araştırma istasyonları ve onları desteklemek için ihtiyaç duyulan buz kırıcı, uçak gibi donanımlar aracılığıyla sürdürüyor.

İngiltere bir istisna değildir.

Batı Antarktika Yarımadası'ndaki Rothera ve daha doğudaki Halley VI'daki araştırma üsleri, kıyıdan Güney Kutbu'na kadar uzanan kıta üzerindeki kama şeklindeki iddianın sınırlarında yer alıyor.

Bilimsel varlığın iki amaca hizmet ettiği gerçeğini gizlemiyor. İngiliz Antarktika Araştırması Direktörü Prof Dame Jane Francis, “Antarktika anlaşması, Antarktika'nın barış ve bilim için bir kıta olduğunu söylüyor” dedi.

“Dünya standartlarında bilim yaparak ve aynı zamanda Antarktika'da Birleşik Krallık'ta bulunarak anlaşmaya katkıda bulunuyoruz.”

Sir David Attenborough, Antarktika jeopolitiği söz konusu olduğunda Birleşik Krallık'ın gücüdür; yani, yüzen laboratuvar ve kıtadaki İngiliz üsleri için yeniden tedarik gemisi olarak hizmet veren, onun adını taşıyan 200 milyon £ değerindeki araştırma buz kırıcısı da öyle.

Amerika uzun zamandır komşu ABD'den bir buçuk kat daha büyük bir kıtanın en baskın oyuncularından biri olmuştur.

Güney Kutbu İstasyonu kıtanın en büyük ve en iyi finanse edilen istasyonlarından biridir.

Antarktika'ya yönelik diğer tüm bölgesel iddiaların birleştiği noktada stratejik olarak konumlandırılmış bir üs: kutupta.

Devamını oku:
Antarktika'nın su altı tsunamileri
Antarktika'da bilim insanlarını en çok endişelendiren neler oluyor?

Ancak bu yıl, Bay Trump'ın kesintileri ve Antarktika'daki tek buz kırıcının kira kontratını yenilememe kararının bir sonucu olarak, ABD'nin Antarktika'da özel bir gemisi yok ve çok daha az bilim insanı var.

Amerika'yı, bu yıl operasyonlarını sürdürmeye yardımcı olmak için Ukrayna'ya ait bir buz kırıcıyı kiralamak zorunda kalmak gibi alışılmadık bir durumda bıraktı.

Gözden kaçmayan bir durum.

Prof Francis, “İsterseniz liderlikte ve güç dengesinde bir değişiklik var” dedi.

Birleşik Krallık'a yeni araştırma ortaklıkları kurma potansiyeli sunuyor.

Ama diğerleri de.

Çin, Antarktika'daki varlığını hızla genişletiyor.

Çin'in Antarktika araştırma ajansı CHINARE'nin şu anda kıtada beş üssü var ve geçen yıl yıl boyunca hizmet veren yeni bir tesis açtı. Pekin geçtiğimiz günlerde bir başkasının da yolda olduğunu duyurdu.

2024 yılında, selefiyle birlikte bu yıl Antarktika çevresinde çalışan yeni bir buz kırma gemisini devreye aldı.

Antarktika Anlaşması'nın diğer imzacı ülkeleri gibi Çin de bazen diğer devletlerle ortaklaşa araştırma yürütüyor.

Rusya'nın yanı sıra Çin'in de bölgede anlaşma kapsamı dışında çıkarları olabileceğine dair işaretler var.

Çin, Güney Okyanusu'ndaki balıkçılığa yönelik korumayı artırma çabalarına direndi.

2020 yılında Rusya, Antarktika yakınlarındaki deniz yatağında dünyanın en büyük petrol rezervi olduğunu iddia ettiği rezervin keşfedildiğini duyurdu.

Moskova, bunun bilimsel nitelikte olduğunu bulmak için gereken araştırma çalışmasının ısrarla yapıldığını ve şu ana kadar bundan yararlanmaya yönelik hiçbir adım atmadığını vurguladı.

Prof Scambos, “Antarktika Anlaşması'nı imzalayan ülkeler bilimsel araştırma yapmak için oradalar” dedi.

“Ama Antarktika için her türlü geleceği göz önünde bulunduruyorlar. İster anlaşmayı sürdürmek olsun, ister anlaşmayı sömürü açısından yeniden düşünmek olsun.”

Hiçbir ülke anlaşmayı geri çekmek veya değiştirmek için resmi bir girişimde bulunmadı.

Kuzey Kutbu'nun aksine, dünyanın büyük güçlerinin çoğuna olan uzaklığı onu jeopolitik açıdan daha az önemli kılıyor.

Yıl boyunca deniz buzunun ve altı ay süren karanlığın yanı sıra, erişilemezliği de doğal kaynaklarının neden büyük ölçüde göz ardı edildiğini açıklıyor.

Ancak Kuzey Kutbu gibi o da ısınıyor ve buz tabakaları eriyor.

Ve Trump yönetimi Grönland gibi yerlerde bölgesel anlaşmaları göz ardı etme tehdidinde bulunurken, Antarktika'nın ne kadar süre bozulmadan kalacağını kim söyleyebilir?