Türkiye’deki sarsıntı bina standartları ile ilgili soruları çağrıştırıyor

Bir zamanlar büyük bir özveriyle biriktirip, dekore edip konforlu hale getirdikleri apartmanlar, şimdi bir moloz yığınının içinde. Türkiye’yi şiddetli zelzele vurdu.

Bazıları yalnız altı ay ilkin inşa edilen yeni ve eski binalar dağıldı. Ötekiler beton krepler şeklinde yassılaştı.

Pazartesi günkü Türkiye ve Suriye’de felakete neden olan ve ölümlere yol açan 7,8 büyüklüğündeki sarsıntı ve aralıksız artçı sarsıntılardan hasarın tam boyutu bilinmiyor. 24.000’den fazla şahıs.

Türkiye’de her gün ölü sayısı artıyor. Buna paralel olarak, fazlaca sayıda fay hattı ve büyük sarsıntılar geçmişi olan bir ülkede bina kalitesinin niçin binaların kağıt şeklinde dağıldığına dair hiddet de artıyor.

Uzmanlar, Türkiye’nin bu şekilde bir felaketi önlemek için düzenlemeleri bulunduğunu söylüyor. Sadece bunlar, en büyüğü çoğu zaman Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yakın olan inşaat şirketleri tarafınca gevşek bir halde uygulanıyor.

Yetkililer, Türkiye’de 12 bin 141 binanın ya yıkıldığını ya da ciddi şekilde hasar gördüğünü söylüyor.

İstanbul merkezli Boğaziçi Üniversitesi’nde profesör olan Mustafa Erdik, ilk zelzele fazlaca büyük olduğundan “hasar beklenebilirdi, sadece şu anda gördüğünüz türden bir hasar değildi” dedi.

Bir bina devrilse bile, insanoğlu çoğu zaman arama ekipleri onları kurtarana kadar saklanabilir, dedi.

Sadece bu kez, binaların “bir gözleme çökmesi” yaşadığını da sözlerine ekledi.

Türkiye Zelzele Vakfı’ndan Erdik, “Katlar üst üste yığılıyor” dedi ve bu da canlı bulunma şansının zayıf olduğu anlamına geliyor.

Düşük kaliteli çimento

Peki binalar niçin devrildi?

İstanbul Teknik Üniversitesi’nden danışman Zihni Tekin’e gore nedenler çoğu zaman, kimi zaman fazlaca fazla su ve çakıl ve fazlaca azca betonla karıştırılan betonun kalitesizliğinden kaynaklanıyor.

Mühendis, öteki sebeplerin, binanın enerjisini sınırlayan kolonları desteklemek için fazlaca ince olan çelik çubukları içerdiğini söylemiş oldu.

Sadece Tekin, Türkiye genelinde hususi üniversitelerin ortaya çıkmasına karşın mühendis ve mimarların eğitim kalitesinin düşüklüğünü de suçladı.

Türk yetkililer de düzenlemeleri gevşeterek kumar oynadılar.

Türkiye’nin California kurallarına dayanan inşaat kuralları, Türkiye’nin kuzeybatısındaki 1999 depreminden bu yana tertipli olarak revize ediliyor.

Son gözden geçirme 2018’de geldi.

İstanbullu mimar Aykut Köksal, “Kağıt üstünde standartlara saygı duyuluyor ve sözleşmeler bu tarz şeyleri denetim etmekle görevli hususi şirketlere emanet ediliyor.” dedi.

Sadece bu anlaşmaların nezarete gevşek, diye ekledi, inşaatçılara kurallara uymada yada uymamada daha çok hareket alanı sağlıyor.

İhmal üstüne hiddet, açgözlülük

Erdik, ağır bürokratik prosedürlerin, bir şeyler ters giderse ya da gittiğinde kimin görevli bulunduğunu da sulandırdığını söylemiş oldu.

“Adımlar ve imzacılar o denli fazlaca ki sonunda kimin görevli bulunduğunu belirlemek zor.”

Bu problemi çözmek için, tüm aktörlere görevi kötüye kullanmalara karşı suçlu yükleniciler tarafınca mağdurlara tazminat ödenmesini güvence eden bir sigorta dayatılmasını tavsiye ediyor.

Dünyanın başka yerlerinde de bu şekilde, Türkiye’de de bu şekilde olmalı” dedi.

Bazı müteahhitlerin gösterdiği açık dikkatsizlik ve açgözlülük, bilhassa son 20 yılda inşa edilen lüks dairelerin bir deste kart şeklinde ufalanmasının arkasından öfkeye yol açtı.

Birçoğu, bu depremin sonunda daha iyi izlemeye yol açacağını umuyor.

İlk yasal yakınma Cuma günü güneydoğudaki Diyarbakır ilinde yapılmış oldu ve ötekiler bunu takip etti.

Erdoğan’ın tekrardan inşa sözü

Erdoğan’ın partisi Hakkaniyet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) 2002’de iktidara gelmesinden bu yana inşaata verdiği ehemmiyet bilhassa tüyleri diken diken ediyor.

İnşaat sektöründeki patlama, iktidarının ilk yıllarında Erdoğan yönetimindeki mühim ekonomik büyümeyi destekledi.

Resmi rakamlar, emlak sektöründe etkinlik gösteren şirket sayısının 10 yılda yüzde 43 artarak 2020’de koronavirüs pandemisi öncesinde 127 bine ulaştığını gösteriyor.

Erdoğan’ın etkilenen bölgeyi bir yıl içinde tekrardan inşa etme sözü vermesiyle emlak çılgınlığının yavaşlaması pek ihtimaller içinde değil.

Pek fazlaca şahıs, kendi eylemsiz sarsıntısını bekleyen İstanbul’daki yüksek binaların oluşturduğu risk üstüne vurgunculuk yapıyor.

Sadece Erdik için aslolan kaygı “ufak firmalar ve hatta ailelerin kendileri tarafınca inşa edilen altı, yedi ve sekiz kattan oluşan binalar”.

Gevşek bina güvenliğinden korkan tek şahıs o değil.

Pazartesi gününden beri geliştiricilerden kulelerini acilen değerlendirmesini isteyen asla bitmeyen telefonlar aldı.