İndus su anlaşmazlığının ilk duruşması Lahey’de başladı

LAHEY: ilk duruşma Pakistan ile Hindistan içinde İndus Suları Anlaşması ile ilgili bir anlaşmazlıkta, Hindistan hükümeti Pakistan’ın çeşitli ikili görüşmelerde dile getirmiş olduğu endişeleri ısrarla yatıştırmadığı için Cuma günü Sürekli Tahkim Mahkemesinde başladı.

Mahkemeye taşınan ihtilaf, Hindistan’ın Yasadışı İşgal Altındaki Jammu ve Keşmir’de (IIOJK) Chenab Nehri üstünde 850 MW’lık Ratle Hidroelektrik Projesi’ni inşa etme planlarından ve Hindistan’ın 330 MW’lık inşaatından kaynaklanıyor. Deli Jhelum Nehri üstündeki hidroelektrik projesi.

Duruşma başladığında Başsavcılık, Yeni Delhi’nin İndus Suları Antlaşması’nı tek taraflı olarak değişiklik yapma girişimiyle ilgili olarak Hindistan basınında yer edinen haberleri dikkate aldı.

Açıklamada, “Bu tür hikayeler yanıltıcıdır. Antak kalma tek taraflı olarak değiştirilemez. Bu, dikkatleri İndus Suları Anlaşması uyarınca Sürekli Tahkim Mahkemesinde devam eden yargılamalardan başka yöne çevirme girişimidir.”

“Pakistan, İndus Suları Anlaşması’nın IX. Maddesi uyarınca ad hoc Tahkim Mahkemesi’nin kurulmasını talep ederek 19 Ağustos 2016’da yasal süreci başlattı.”

Açıklamada, İslamabad’ın Hindistan ile başka forumlar vesilesiyle görüşme çabalarının boşa çıkması üstüne bu adımı atmak zorunda kalmış olduğu açıklandı.

Pakistan -Hindistan’ın hidroelektrik santrallerinin inşa edildikleri nehirlerdeki akışları keseceğinden ve ülkenin sulama suyu arzını negatif etkileyeceğinden kaygı duyarak- endişelerini ilk olarak Pakistan’da dile getirdi. Sürekli İndus Komisyonu Kishenganga projesi için 2006’da ve Ratle projesi için 2012’de başlayarak.

Sonrasında Temmuz 2015’te Yeni Delhi’de hükümet düzeyinde meydana gelen görüşmelerle sorunlara çözüm arandı. Sadece Hindistan, anlaşmanın her iki projenin de inşasına izin verdiğini korumak için çaba sarfediyor.

Böylece İslamabad tahkim mahkemesinde dava açmak mecburiyetinde bırakıldı.

Pakistan’ın hukuk müşaviri, diğerleriyle beraber Birleşik Krallık’tan bir avukat olan KC’den Sir Daniel Bethlehem’dir.

Açıklamada ek olarak şunları ekledi: “Pakistan heyetine Pakistan’ın Mahkeme Temsilcisi, Ek Başsavcı Ahmad Irfan Aslam başkanlık ediyor ve Su Kaynakları Bakanlığı Sekreteri Sayın Hassan Nasir Jamy ve Pakistan’ın Syed Muhammad Mehar Ali Shah’ı içeriyor. Indus Waters Komiseri.”

1960 senesinde imzalanan İndus Suları Anlaşması’nın, antak kalma kapsamındaki nehirlerden herhangi birinden su dağıtımı mevzusunda çıkabilecek ihtilafların çözümü için iki yol sunduğuna dikkat edilmelidir.

İlki, yasal, teknik ve sistemik mevzuları ele alan Tahkim Mahkemesidir. İkinci müracaat, yalnızca teknik mevzuları ele alan yansız bir uzmandır.

Pakistan, hukuki yorum gerektiren sistemik sorular sebebiyle Tahkim Mahkemesinin kurulmasını talep etti. Kısa süre sonrasında Hindistan, yansız bir uzman atanmasını talep ederek cevap verdi.

Açıklamada, “Pakistan’ın gündeme getirmiş olduğu anlaşmazlıkların çözümü için gecikmiş bir talebin sunulması, Hindistan’ın karakteristik fena niyetinin bir göstergesiydi” denildi.

İki ülke, ortak İndus nehri ve kolları üstündeki hidroelektrik projeleri mevzusunda birkaç senedir tartışıyor.

12 Aralık 2016’da Dünya Bankası (DB), iki paralel sürecin tutarsız neticelerinden korkmaya başladı ve netice olarak hem tahkim mahkemesinin kurulması hem de yansız bilirkişi atanması süreçlerini askıya aldı.

Bunun yerine, her iki ülkeyi tek bir forum üstünde görüşme etmeye ve anlaşmaya çağrı etti. Pakistan ve Hindistan, karşılıklı olarak kabul edilebilir bir forum üstünde anlaşamadılar.

Sonunda, Hindistan’ın Kishenganga projesinin inşaatını tamamladığı altı senenin peşinden, Dünya Bankası nihayet askıya alma kararını kaldırdı ve Tahkim Mahkemesi’ni kurdu ve yansız bir uzman atadı.

Sean Murphy, Dünya Bankası tarafınca 17 Ekim’de Tahkim Mahkemesi’nin (CoA) başkanı, Michel Lino ise yansız uzman olarak atandı.

Pakistan, iki forum arasındaki koordinasyon ve ortaklaşa iş kanalıyla herhangi bir tutarsız netice riskinin ortadan kaldırılabileceğine inanıyor. Bu yüzden, Pakistan her iki forumla da ilişki içindedir.

Buna karşılık, bakılırsa Reuters, Hindistan hükümetinden bir kaynak, Hindistan’ın Pakistan’dan herhangi bir üçüncü tarafın ihtilaflara karışmasını yasaklayarak su paylaşımı anlaşmasını değiştirmesini istediğini iddia etti.

Netice olarak Hindistan, mahkemenin tek taraflı işlem yapma yetkisine haiz olmasına karşın Tahkim Mahkemesini boykot etti ve ediyor.

Gore ReutersKaynak ek olarak Cuma günü Hindistan’ın Pakistan’a anlaşmayı değiştirmesi için bir bildirimde bulunduğunu söylemiş oldu. Modi liderliğindeki hükümet, uzun süredir devam eden anlaşmazlığı 90 gün içinde çözmek için toplantılar yapmak istiyor.

Bununla beraber, tahkim için üçüncü bir kişinin lüzumlu olmadığı mevzusunda kararlıdır.