Peki, Türkiye nihayet İsveç’i NATO’ya kabul edecek mi?

Türkiye-İsveç-NATO draması özetlemek gerekirse anlatıldı.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu günlerde şehirdeki neredeyse en popüler adam – eğer o kent Litvanya’daki Vilnius ise ve her insanın size iyi davranması gerektiği için popülerseniz, hakkaten iyi bir dostunuz var ve Military Alliance’da sizinle beraber gelsin. .

Ayrıca, İsveç bu hakkaten iyi bir dost. Ve gelecek hafta yapılacak büyük Şimal Atlantik Anlaşması İttifakı (NATO) zirvesi öncesinde, Türk önder şimdiye kadar İsveç’in NATO üyeliğine yönelik itirazlarını geri çekmeyi reddederek, potansiyel olarak Stockholm’ün üyeliğini sınırsız olarak rafa kaldırdı ve NATO’ya fazlaca arzuladığı birlik ve beraberlik anı verdi. Vilnius’ta uyum bozulur.

Tüm NATO üyeleri yenilerini kabul etmek zorunda, dolayısıyla Erdoğan’ın muhalefeti fiilen bir veto. Türkiye Cumhurbaşkanı yalnız değil; Macaristan’dan Viktor Orbán da direniyor, sadece Macaristan bunun son engel olmayacağının sinyalini verdi. Erdoğan, İsveç’in Kürt militanlar ve Türkiye’nin terörist olarak sınıflandırdığı öteki gruplarla bağlantılı İsveç’teki insanlara baskı yapmak için yeterince çaba göstermediği mevzusunda ısrar etmeye devam ediyor.

İsveç, öteki şeylerin yanı sıra 1 Haziran’da yürürlüğe giren yeni bir terörle savaşım yasasını çıkararak Türkiye’yi yatıştırmaya çalıştı. Sadece Erdoğan’ın terörist tanımı oldukça geniş, çoğu zaman muhalifleri ve rejimini eleştiren diğerlerini içeriyor. Ve Türkiye’nin bir davası olsa bile, İsveç yasal sürece ve hukukun üstünlüğüne uymak zorundadır ve diyelim ki bir grup insanı bir hevesle iade edemez. Kısa sürede Stockholm’deki bir caminin haricinde yanan bir Kuran, Türkiye’nin bunu İsveç’in ifade özgürlüğünden fazlaca İslam karşıtı protestolara karşı liberal duruşu olarak yorumlamasıyla gerilimi artırdı.

İsveç, NATO müttefikleriyle yan yanaTürkiye’yi İsveç’in teklifini kabul etmeye ikna etmeye çalışmak için öfkeli bir dış ilişkiler kullandı. İsveçli ve Türk yetkililer Perşembe günü NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ile yaptıkları görüşmede “iyi ilerleme” kaydettiklerini sadece sorunların çözülmeden kaldığını söylediler. Stoltenberg, Vilnius zirvesinin başlamasından bigün ilkin, Pazartesi günü İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ve Erdoğan ile görüşecek.

O zamana kadar bir duraklama olacak. Bu, her insanın hakkaten istediği şeyin, doğrusu İsveç’in NATO’ya iştirak etmesi ve 32. üyesi olması anlamına gelir. Negatif bu hafta Litvanya’da gerçekleşecek. Bu, NATO’nun Vilnius’taki birlik söylemini inkar edecek, ki bu İttifak’ın iletmeye istekli olduğu bir şey.

Sadece vaka örgüsünden daha fazlası: İsveç, NATO ile yakın ortaklaşa iş ve planlama yapıyor, sadece ittifakın ve onun karşılıklı savunmasının haricinde kalıyor. Erdoğan, İsveç tavizlerinden sonrasında ve Super Bowl ile eşleşecek askeri ittifak esnasında hepimiz Türk yetkililerle toplantılara gittikten sonrasında burada geri adım atmazsa, ne vakit geri adım atacağı belli değil – bu da İsveç’i o noktada dışarıda bırakabilir. Rusya’nın devam eden Ukrayna işgali karşısında kendisini tekrardan tanımlamaya ve güçlendirmeye çalışıyor.

Erdoğan, Erdoğan olacak. Sadece bunun NATO için gerçek neticeleri var.

Bu şekilde olmamalıydı. Geçen yaz, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin arkasından, Finlandiya ve İsveç uzun süredir sürdürdükleri tarafsızlık tutumlarını terk ettiler ve NATO’ya katılma niyetlerini açıkladılar. Avrupa Birliği’nin iki ülkesi uzun süredir İttifak ile yakın bir halde iş koşturmacasındadır ve her ikisi de kuvvetli, istikrarlı demokrasilerdir – tipik olarak sorunsuz üyelik için ideal formül.

Erdoğan değişik görmüş oldu. Türk önder, ülkenin terör örgütü olarak görmüş olduğu Kürt grupları desteklediğine inanılmış olduğu ve Türkiye’ye tabanca ambargosu uyguladığı için teklifleri geri çevirdi. Geçen yıl Madrid’de meydana getirilen NATO zirvesinde, Türkiye, Finlandiya ve İsveç, görünüşe nazaran bu sorunları çözmeyi amaçlayan bir mutabakat zaptı üstünde anlaştılar.

Fakat uzun sürmedi. Türk önder sonunda Finlandiya’nın katılmasına izin vermesine karşın (ki bunu Nisan’da yapmış oldu), teröristlere karşı hâlâ yeterince sert olmadığı nedeni öne sürülerek İsveç’in katılımını engellemeye devam etti.

Ümit, bu Mayıs ayında büyük bir tekrardan seçim zaferi kazanan Erdoğan’ın artık kolay siyasal zaferler ardında koşmaması ve bundan dolayı önümüzdeki zirve öncesinde İsveçli duruşunu yumuşatmasıydı. Sadece Erdoğan’ın bir dönem daha kazanması, başka bir cumhurbaşkanı olacağı anlamına gelmiyordu. Uzmanlar, seçimi kendi şartlarına nazaran de olsa Batı ile ilişkileri tekrardan şekillendirmenin bir yolu olarak göreceğini söylemiş oldu. Bu, fazlaca azca Türk gözlemcinin, en azından karşılığında bir şey almadan, seçimden sonrasında İsveç’in NATO üyeliğini bu kadar acele onaylayacağına inanılmış olduğu anlamına geliyordu.

Bunlar F-16 harp uçakları olabilir. Biden yönetimi, Türkiye’nin yükseltilmiş ekipman satın almasına seve seve izin vereceğini fazlaca açık bir halde ortaya koydu ve bunu İsveç’i NATO’ya sokma çabalarında koz olarak kullanırken bilhassa sağduyulu bile olmadı. “Erdoğan’ı kutlama ettim. Hâlâ F-16 ile ilgili bir şeyler üstünde çalışmak istiyor. Biden, Erdoğan’ın Mayıs ayındaki seçim zaferinin arkasından yapmış olduğu açıklamada, “İsveç ile bir antak kalma yapmak istediğimizi söyledim, öyleyse yapalım.”

Fakat o denli kolay değil. Sonucunda Kurultay’nin tabanca transferleri mevzusunda söz hakkı var ve İsveç ile NATO arasındaki açmaz sebebiyle bir F-16 anlaşmasına ve ek olarak Türkiye ve Suriye’nin anti-demokratik küme düşmesi şeklinde öteki endişelere itiraz etmeye devam etti. Türkiye ihtimaller içinde bir karşılık fikrine karşı çıkıyor ve temelde bir NATO müttefiki olarak kendi güvenliği ve İsveç meselesinden bağımsız olan ittifakın güvenliği için bu F-16’lara ihtiyacı bulunduğunu belirtiyor.

Genel olarak, Erdoğan’ı neyin ikna edeceği tam olarak belli değil. İsveç, terörle savaşım yasalarını sıkılaştırmak ve 2013 senesinde Türkiye’de uyuşturucuya bağlı bir suçtan yargı giymiş minimum bir şahıs de dahil olmak suretiyle bazı kişileri iade etmeyi kabul etmek de dahil olmak suretiyle tavizler verdi. (Kişi, iade edilmesinin aslolan sebebinin PKK ile olan bağları bulunduğunu iddia ediyor.) Sadece İsveç, hem hükümeti hem de vatandaşları Türkiye’yi yatıştırmak için hukukun üstünlüğünden ödün vermeyeceklerini vurguladığından, hem de sıkıntılı bir yol izlemeye çalışıyor.

Türkiye’de bu kurum ve ilkeleri baltalayan Erdoğan, İsveç’in bakış açısını anlamayabilir ve kendisi ve yetkilileri, teröristlere karşı daha çok fiil görmek istediklerinde ısrar etmeye devam ediyor. “İttifakın aslı, karşılıklı itimat ve dayanışma kurumudur. Al-Monitor’a nazaran Erdoğan Cuma günü yapmış olduğu konuşmada, bunlar olmadan öteki mevzuları konuşmanın anlamı yok” dedi.

Elbet pek fazlaca NATO müttefiki de muhtemelen Türkiye için aynı şeyi söyleyecektir: Itimat ve dayanışma nerede, bilhassa de en fazlaca gerekseme duyduğumuz bu zamanda? Yetkililer ve uzmanlar, Vilnius öncesinde iyimserliklerinde daha davranışlarında ölçülü görünüyorlar ve Türkiye’nin fikirlerini değiştireceğini fakat bunu kabul etmeyebileceğini umuyorlar. Erdoğan itirazlarını geri çekse ve Orbán da aynı şeyi yapsa bile, ilgili parlamentoları hemen hemen üyeliği onaylamadı, bundan dolayı Stockholm’ün ittifaka resmi olarak iştirak etmesi için birazcık daha beklemesi gerekecek.

Şu anda fazlaca azca NATO üyesi Türkiye’nin engellemesiyle uğraşmak istiyor. NATO hükümetlerindeki yetkililer İsveç’in üyeliğini bir öncelik olarak görüyor, sadece Vilnius’ta bir araya geldiklerinde paktın gündeminde başka birçok acil mevzu var. Ülkeler, İttifak’ın uzun süredir uğraştığı sadece başarmak için savaşım etmiş olduğu bir şey olan müdafa harcanması taahhütlerinde bulunacak.

Buna ek olarak, Kiev gelecekteki NATO üyeliği için daha somut güvenceler ararken, Ukrayna için çetrefilli güvenlik garantileri problemi da ekleniyor. İttifak üyeleri, Ukrayna’ya karşı ne kadar somut ilerlemek istedikleri mevzusunda anlaşamıyorlar. Nihai üyelik için desteklerini gösteriyorlar, sadece fazlaca fazla söz vermeden, bundan dolayı Kiev belirsiz bir sonucu olan bir savaşın içinde. Bu tartışmaların bir çok perde arkasında gerçekleşecek ve bir kısmı kamuoyuna yansıyacak olsa da Türkiye, İsveç ve NATO arasındaki bu drama kadar kamuoyuna açık olmayacak.

Bundan dolayı, İsveç’teki bu açmazı çözme aciliyeti var. Kan davası ne kadar uzun sürerse, savunmasına tekrardan yatırım yapmak ve hem de Avrupa ve ötesindeki amacını ve misyonunu tekrardan değerlendirmek isteyen bir ittifakın itibarına verdiği zarar o denli büyük olur. Bu, Ukrayna’daki saldırganlığı NATO’nun bu İskandinav genişlemesini körükleyen, sadece Türkiye’nin engelleme politikasından yarar sağlayacak olan Putin için minik bir destek. Putin, ittifaktaki bölünmeleri kendi siyasal avantajına kullanmaya devamlı heveslidir ve muhtemelen şu anda bunu kullanıyor olabilir.

İsveç’in üyeliği İttifak güvenliği için bir nimet olacaktır; Tüm İskandinav ülkeleri dahil olacak ve bu, İskandinav, Arktik ve Baltık bölgelerinde planlama ve güvenliği tekrardan şekillendirecek. Müstakbel bir NATO üyesi için en fena vakit, katılma niyetini açıklamış olduğu sadece hemen hemen üye olmadığı zamandır. İsveç istediği vakit ortaklaşa iş yapmakta özgürdür, sadece karşılıklı müdafa koruması kapsamında değildir. Tehdidin bilhassa acil olması olası olmasa da, bilhassa Finlandiya ve İsveç bunu başlangıçta beraber yapmayı planladığından, Stockholm için hala acayip bir durum.

NATO, bir Şimal Makedonya durumu korkusuyla bunun uzamasını hakkaten istemiyor. Sadece şu anda, Erdoğan’ı İsveç’in havalı çocuk askeri ittifak masasına oturmasına izin vermeye tam olarak neyin ikna edeceği belli değil.